محمد رضا واليزاده معجزى
715
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
بارى به هر نحو بود طولابيها از نظام السلطنه مرخصى گرفته رو به خرمآباد حركت كردند در حالى كه با هريك از آنها مبلغ كلانى از ليرههاى آلمانيان و عثمانيان همراه بود . ورود مهاجرين به خرمآباد بالاخره رستم خان طولابى ( بهادر السلطان ) به اتفاق برادران و سواران و اقوامش به خرمآباد وارد شده و به خانه آنها كه در اول باجگيران قرار داشت وارد شدند . چون علاقه و املاك آنها در بخش چگنى مىباشد و باجگيران كه جنوبىترين نقطه خرمآباد مىشد در ابتداى راه از خرمآباد به چگنى واقع شده ، لذا رستم خان و برادرانش در خانهاى كه پدران آنها در اين نقطه مناسب خريدارى كرده بود [ ند ] مىزيستند . در اين موقع مهاجرين ايران - كه شرح مسافرت آنها [ را ] از تهران تا اصفهان و بالاخره از اصفهان تا اردوى نظام السلطنه نوشتيم - به خرمآباد وارد شده بودند . از اشخاص سرشناسى كه همراه اين اردو بودند و اكنون لازم است مجددا از آنها نام ببريم يكى : شونمان آلمانى نماينده نظامى و سياسى آلمان است و همهجا با اين اردو حركت مىكند و مأموريت دارد كه به هر نحو شده نگذارد عناصر اين اردو متلاشى و يا در نتيجه تلگرافهاى متوالى فرمانفرما رئيس دولت متفرق و پشيمان شوند . شونمان در خانه ميرزا محمود خان كمالوند منزل دارد و صندوق پول آلمانيان هم در اختيار اوست و لذا عملا به منزله رئيس و راهنماى عناصر متشكله اين اردو كه مركب از نظامى و غير نظامى و افراد عادى و كارمند دولت است مىباشد . « 1 » از رجال معروف مهاجرين سيد حسن مدرس - كه سيد مختار ( معروف به سيد مخر ) ميزبان او بود « 2 » و حاج عز الممالك اردلان ، حاج ميرزا يحيى دولتآبادى و امير حشمت تبريزى و حسينزاده - كه شهرت داشت مرد متقلبى است - [ بودند ] اين دو نفر هم جز رؤساى اين اردو بودند و سرانجام موضوع كشته شدن پسر حسينزاده دوستى آنها را از خرمآباد به بعد تبديل به دشمنى كرد ؛ زيرا حسينزاده عقيده داشت كه به تحريك امير حشمت پسرش را در خرمآباد
--> ( 1 ) . شونمان از مأمورين زرنگ و فعال آلمان بود ، وى حتى زبان لكى را هم ياد گرفته بود چنانكه در معامله اسب روح اللّه خان والىزاده كه آن را به مبلغ دويست و پنجاه تومان به شونمان فروخت ، سرهنگ موسى خان با زبان لكى به او سفارش كرد كه چون فروشنده برادرزاده حاج سيف اللّه خان مىباشد مبلغ بيشترى به او بدهد و شونمان بدون مترجم مطلب را درك كرد . ( 2 ) . اصل : يكى هم سيد حسن مدرس معروف است و سيد مختار ( معروف به سيد مخر ) ميزبان او مىباشد .